|
مقدمه:
قرآن كريم
وقتي حكم روزه را بيان ميكند در ذيل آن با جملهاي كوتاه به فلسفه روزه اشاره كرده ميفرمايد: «لعلّكم تتقو1 اين جمله كه ذيل آية «كتب عليكم
الصيّام كما كتب علي الّذين من قبلكم» آمده بيانگر اين است كه روزه روح تقوي
و پرهيزگاري را در انسان زنده ميكند، از شدت غرايز ميكاهد روح را تلطيف و
صفا ميبخشد و نورانيت ايجاد ميكند، عزم و اراده انسان را در مقابل خوردنيها
و آشاميدنيها قوي و در انسان قدرت تصميمگيري ايجاد ميكند و راه را براي سير
و سلوك بسوي خداي متعال هموار ميسازد و در ابعاد مختلف بر كامل شدن انسان كمك
ميكند. بطور كلّي فلسفه روزه را در ابعاد گوناگون ميتوان به چهار دسته تقسيم
كرد:
1.
بعد عرفاني: روزه مايه تقرب به خداوند متعال است زيرا
روزهها شهوت نفس را ميكوبد و قوّلاً قدسي و معنوي انسان را تقويت مينمايد،
آدمي را بياد ترس روز قيامت مياندازد و عطش و گرسنگي آن روز را يادآوري ميكند
و انسان را از كسالتها و مفاسد سيري كه بزرگترين ريسمان محكم شيطان است ميرهاند.
و دليل اين مطلب روايتي است كه از امام صادق ـ عليهالسّلام ـ نقل شده است كه
شيطان آمد نزد يحيي من ثرياي پيغمبر ـ عليهالسّلام ـ حضرت يحيي ديد از هر دو
چيزي بخود نمونة آويخته، حضرت فرمود اينها كه به خود آويختة چيست؟ شيطان
گفت: شهواتي است كه به وسيله آنها فرزندان آدم را دچار ميكنم حضرت فرمود:
آيا براي من هم در آن چيزي هست؟ شيطان گفت هرگاه شكم خود را سير كردي از
خوراك، پس تو را باز ميدارم از نماز و ياد خدا، حضرت يحيي قسم ياد كرد كه شكم
خود را هرگز از طعام پر نخواهم كرد2
بدون شك
فرو رفتن در شهوات انسان را از خدا غافل و دور ميسازد دانائي و زيركي را ميكشد،
مجرّبترين وسيله براي كشتن و تعديل شهوت گرسنگي كشيدن است كه از اثار آنان
دانائي و زيركي و تقرب به خداي تعالي ميباشد. چنانچه دانشمند معروفي ملاهادي
سبزواري در اشعاري درين رابطه چنين فرموده است: گرسنگي و دوري از طعام براي
بدست آوردن علم و حكمت و دانش همچون ابرهاي بارنده است و سيري و شكم پر از غذا
زيركي و دانائي را كشنده است بلكه تمام فتنهها در سيري است زيرا سيري زايندة
تمام شهوات است3
شايان ذكر
است كه احاديث فراواني كه روزه و روزهداي را مايه تقرب به خداوند دانسته است
در متون كتب روائي ما به چشم ميخورد به طور نمونه به احاديث ذيل توجه نمائيد. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ در
ضمن توصيهاي به اسامه بن زيد چنين فرموده است: ( عَلَيْكَ بِا الَّوْمِ
فَاِنَّهُ قُربُهُ اِلَي الله؛ بر توباد روزهداري زيرا كه روزه موجب تقرّب به
خدا ميشود)4
2.
علم اخلاقی : براي تزكيه روح انسان
وضع شده با آموختن و به كار بستن آن ميتوان روح سركش انساني را از چنگال
رذائل اخلاقي نجات داد؛ و آماده درك انوار معنوي شد؛ اگر انسان بخواهد سير و
سلوكي داشته باشد و به مراحل بالاي كمال و معنويت برسد تزكيه و تخليه از مهمترين
مراحل است و يكي از فوائد مهم روزه مسئله تزكيه روح و تخليه روان است. چون
روزه تنها امساك نيست كه انسان فقط از خوردن و آشاميدن پرهيز كند و بس ـ چنانچه
در حديث شريف ميخوانيم (رُبَّ صائم ليس له من صيامه اِلا الجوع و العطش)5 چه بسا روزهداري كه فقط گرسنگي و
تشنگي ميكشد، ـ بلكه روزه حقيقي آن است كه چشم و گوش و زبان انسان هم روزه
باشد يعني از ارتكاب گناهان چه كبيره و چه صغيره ... اجتناب نمايد و از
دستورات ديني بطور كامل پيروي نمايد، عمل به دستورات الهي و ترك نواهي موجب
تصفيه باطن و تزكيه روح از آلودگيها و وارستگي از رذائل اخلاقي نصيبتش ميشود.
3.
بعد اجتماعي: يكي از فلسفههاي روزه
بعد اجتماعي آن است، پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ فرمود: (و هو شهر المواسات (ماه رمضان، ماه همدردي
است)6 و
امام باقر ـ عليه السّلام ـ فرمود: (فَرَض اللهُ عزّوجلّ الصيّام ليجد الغني
مضض الجوع فيضو علي الفقير یعنی ، خداوند روزه را واجب ساخته تا ثروتمندان
درد گرسنگي را بفهمند و بر فقراء عطوفت كنند7
يكي از
مهمترين منفعت روزه همين مطلب است كه به انسان هشدار ميدهد كه مسلماني تنها
نماز و عبادت و زيارت و اصول عبادي اسلام را بجا آوردن نيست بلكه بايد از حال
فقيران و مستمندان مطلع باشي و به آنها رسيدگي كني، زيرا هر اجتماعي كه اغنياء
آن به فكر مستمندان باشند روي فقر و محروميت را نخواهند ديد و اين از فوائد
روزه به شمار ميآيد.
4.
بعد بهداشتي و طبی: پيامبر ـ صلي الله
عليه و آله و سلّم ـ فرمود: (صوموا تصحّوا یعنی روزه بگيريد تا سالم و تندرست
باشيد)8 پس
يكي از آثار و فوائد روزه سلامتي جسم و بعد پزشكي آن ميباشد. كه اهميت به
سزائي دارد چون بدن انسان در طول سال آزادانه به تغذيه خود ميپردازد و معده
انسان كه آن را مركز همه دردها دانستهاند در هر زمان كه انسان اراده
كرده مملو از خوردنيها و نوشيدنيها شده است و محدوديت خوردن و آشاميدن در يك
ماه و روز گرفتن بهترين وسيله براي سلامتي جسم و استراحت معده انسان ميباشد.
دانشمندي
در اين رابطه چنين ميگويد: (فايدة روزه براي بدن مانند نوعي درمان پزشكي است.
پزشكان همه به اين نكته رسيدهاند كه روزه گرفتن روزهاي ماه مبارك رمضان همچون
سي عدد قرص است كه هر سال مصرف ميشود تا معده تقويت و خون تصفيه و بافتهاي
خون ترميم گردد)9 در
اثر روزه زائدههاي بدن ذوب شده و دستگاه گوارش كه حساسترين سيستم بدن انسان
ميباشد استراحت نيمه وقت در آن ماه مينمايد. در روايتي از رسول خدا چنين
آمده است: (المعدة بيت كل داء و الحميّه (اي الامساک رأس كل دواء. يعني: معده خانة تمامي دردها است و امساك
بالاترين داروها.)10
و دانشمندي
به نام «الكسي سوفورين» بيش از 23 مرض را برشمرده كه بوسيله روزه مداوا ميشود11
نتیجه گیری:
عبادت نقطه وصل و حلقه بسط است.
عبادت راه تقرب به درگاه الهی است، ذوق جان و شوق روان دارد امّا این ابر
بهاری و ربیع آسمانی را اسرار و حکمتی، لطایف و ظرایفی دارد که هر کس با آن
آشنا و بدان روشن شود طعم شیرین و عطر مشکین عبادت را هرگز رها نخواهد کرد.
روزه، تنها وسیله پر قدرت و فعالی
است که میتواند تسلّط روح را بر جسم به وجود آورد به نحوی که انسان زمام نفسش
را در اختیار داشته باشد، و از اسارت تمایلات مادی رهایی یابد. روزهداری،
فلسفه و حکمت فراوان دارد، بدون تردید دوایی است شفابخش که برای بیشتر مرضهای
روحی و اجتماعی، حفظ بهداشت و صحت بدن فواید زیادی دارد.
ماخذ ها:
1. سورةبقره، آية
183.
2. مير سيد احمد روضاتي، فلسفه روزه، قم،
انتشارات طباطبائي، 1385 قمري، صص 90ـ92.
3. مير سيد احمد روضاتي، فلسفه روزه، قم،
انتشارات طباطبائي، 1385 قمري، صص 90ـ92.
4. محمدباقر مجلسي، بحارالانوار، ج 930،
بيروت لبنان، ص 285.
5. سيد مهدي شمسالدين، آداب روزه داري، قم،
انتشارات قدس، چاپ اوّل، 1374، صص 10 و 23ـ24
6. حر عاملي، وسائلالشيعه، بيروت لبنان، ج
7، ص 7.
7. همان،
ص 223.
8. محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، بيروت،
لبنان، احياء التراث الاسلامي، ج 96، ص 255.
9. به نقل از كتاب آموزش دين و اخلاق براي
همه تأليف: سيد مهدي شمسالدين،
10. قم انتشارات قدس چاپ اوّل، سال 1374، ص 20.
11. مكارم
شيرازي، تفسير نمونه، تهراني، دارالكتب الاسلاميه، بيت چهارم، 1375، ج 1، ص
632ـ633.
12.
مكارم شيرازي،
تفسير نمونه، تهراني، دارالكتب الاسلاميه، بيت چهارم، 1375، ج 1، ص 632ـ633.
|
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر